Toegankelijkheid

Skip to main content

3: De Bevelsuitgifte – Uw Wil Opleggen aan de AI

In de vorige artikelen hebben we uw nieuwe 'Digitale Adjudant' (AI) voorgesteld en de beveiliging (OPSEC) geregeld. Nu is het tijd voor actie. Veel mensen die voor het eerst met AI werken, zijn teleurgesteld in het resultaat. Het antwoord is te algemeen, te langdradig of net niet wat ze zochten. De oorzaak ligt zelden bij de intelligentie van de computer, maar vaak bij de instructie van de gebruiker. Vandaag leren we u de belangrijkste vaardigheid in het AI-tijdperk: de Bevelsuitgifte.

Als (oud-)officier weet u als geen ander: een onduidelijk bevel leidt tot chaos in de uitvoering. Als u tegen een chauffeur zegt "Ga rijden", weet hij niet waarheen, hoe snel en via welke route. Zegt u echter: "Verplaatsen naar Legerplaats Oirschot via route Blauw, aankomst voor 14:00 uur", dan is het resultaat gegarandeerd.

Bij Artificiële Intelligentie werkt dit precies zo. De instructie die u aan de AI geeft, noemen we in vakjargon een 'Prompt'. Maar laten we het bij onze eigen taal houden: het is een Opdracht. En een goede opdracht voldoet aan de structuur die u al uw hele carrière hanteert.

Het SMEAC-model voor AI

U herinnert zich ongetwijfeld de NAVO-standaard voor bevelsuitgifte (SMEAC: Situation, Mission, Execution, Administration, Command). Voor het aansturen van ChatGPT of Microsoft Copilot gebruiken we een vereenvoudigde versie hiervan.

Om een perfect antwoord te krijgen, moet uw opdracht drie elementen bevatten:

  1. SITUATIE (Rol & Context): Wie moet de AI zijn en wat is de achtergrond?
  2. MISSIE (De Taak): Wat moet er precies gebeuren?
  3. UITVOERING (Kaders): Hoe moet het resultaat eruitzien? (Lengte, toon, taal).

Laten we het verschil bekijken tussen een 'burger-vraag' en een 'militair bevel'.

Casus 1: De Toespraak

U wilt een korte toespraak houden voor een oude dienstmakker die 80 wordt.

  • ❌ De slechte prompt: "Schrijf een toespraak voor Jan die 80 wordt."
    • Resultaat: Een dertien-in-dozijn verhaal vol clichés over 'grijze haren' en 'genieten van de geraniums'. Onpersoonlijk en saai.
  • ✅ De KVEO-prompt (SMEAC):
    • Situatie: "Gedraag je als een oude dienstmakker. We kennen elkaar van de Koninklijke Militaire Academie (KMA), promotie 1965. Jan was bij de Cavalerie, een joviale man met humor."
    • Missie: "Schrijf een speech voor zijn 80e verjaardag."
    • Uitvoering: "De toon moet kameraadschappelijk zijn, met een knipoog naar onze tijd 'in het veld'. Niet te zwaar, maximaal 300 woorden. Eindig met een toost op de Huzaren."
    • Resultaat: De AI zal nu jargon gebruiken ("tank", "ritmeester", "bivak"), de juiste sfeer treffen en een tekst leveren die u zo kunt voorlezen (of als basis kunt gebruiken).1

Casus 2: Het Bezwaarschrift 

U bent het niet eens met een beslissing van de gemeente over uw WOZ-waarde.

  • ❌ De slechte prompt: "Schrijf een bezwaar tegen mijn WOZ-waarde."
    • Resultaat: Een algemeen briefje waar u nog steeds zelf alle argumenten in moet zetten.
  • ✅ De KVEO-prompt (SMEAC):
    • Situatie: "Je bent een juridisch adviseur gespecialiseerd in vastgoedrecht."
    • Missie: "Stel een formeel bezwaarschrift op tegen de WOZ-beschikking."
    • Uitvoering: "Gebruik formele, juridisch correcte taal. Het kernargument is dat vergelijkbare huizen in mijn straat voor minder zijn verkocht. Maak ruimte in de tekst waar ik zelf de adressen en bedragen kan invullen (gebruik [haakjes] hiervoor)."
    • Resultaat: Een strak juridisch document dat indruk maakt op de ambtenaar die het leest.3

Inschieten van het doel (Iteratie)

Zelfs met een goed bevel kan het eerste schot soms naast het doel zijn. In de artillerie past men dan correcties toe ('inschieten'). Bij AI heet dit itereren.

Is het antwoord van de AI te lang? Of te formeel? Geef direct een vervolgcommando:

  • "Korter. Maximaal 100 woorden."
  • "Iets minder formeel. Schrijf het alsof je het aan een buurman uitlegt."
  • "Maak er een puntsgewijze lijst van in plaats van een lap tekst."

De AI onthoudt wat er eerder is gezegd, dus u kunt het gesprek bijsturen net als bij een menselijke stafmedewerker. Wees niet bang om kritisch te zijn: "Dit is niet wat ik bedoel, ik wil..." 

Oefening voor thuis: De Quizmaster

Om te oefenen met deze nieuwe vaardigheid, geven we u een leuke, ongevaarlijke opdracht.

Uw Opdracht: Laat de AI een quiz maken voor uw volgende familieweekend of kaartclubje.

  1. Open ChatGPT of Microsoft Copilot.
  2. Typ het volgende (of pas het aan naar uw smaak):
    "Situatie: Jij bent een Quizmaster met kennis van de Nederlandse geschiedenis. Missie: Maak een quiz van 10 vragen over de Nederlandse Krijgsmacht door de eeuwen heen. Uitvoering: Zorg voor meerkeuzevragen (A, B, C). Voeg na elke vraag direct het goede antwoord toe met een korte uitleg van 1 zin. De moeilijkheidsgraad moet geschikt zijn voor een breed publiek."

U zult verbaasd staan over het resultaat. Is het te makkelijk? Typ dan: "Maak de vragen moeilijker."

Samenvatting

AI is geen magie, het is een instrument. De kwaliteit van de output wordt bepaald door de kwaliteit van uw input.

  1. Geef context (Wie is de AI?).
  2. Wees specifiek (Wat moet er gebeuren?).
  3. Stel kaders (Hoe moet het eruitzien?).

In het volgende artikel gaan we het veld in. We laten zien hoe u AI gebruikt voor Genealogie en Historie: hoe u oude handgeschreven brieven van uw (groot)ouders leesbaar maakt en uw stamboom tot leven wekt.

Bronnen en Verantwoording:

De 'SMEAC'-methode is een internationaal erkende militaire standaard voor bevelsuitgifte en wordt hier analoog toegepast op 'Prompt Engineering' (het schrijven van instructies voor AI). De voorbeelden zijn fictief maar gebaseerd op reële capabilities van huidige AI-modellen.

Works cited

  1. A Busy Professional's Field Guide to Prompt Engineering | Army University, accessed November 18, 2025, https://armyuniversity.edu/cgsc/cgss/dsfm/files/ABusyProfessionalsFieldGuidetoPromptEngineering.pdf
  2. 8 Core Prompting Techniques for AI Assistants, Simple for Beginners, a Reminder for Pros, accessed November 18, 2025, https://twenty44.co/8-core-prompting-techniques-ai-assistants/
  3. Demystifying AI for Seniors: An Easy Guide for Loved Ones - YouTube, accessed November 18, 2025, https://www.youtube.com/watch?v=0iXNSuAFcRQ