Een levenstestament is van groot belang als u in de toekomst zelf geen beslissingen meer kunt nemen. Met een levenstestament heeft u één of meerdere personen gemachtigd om namens u te beslissen als u wilsonbekwaam raakt door bijvoorbeeld coma, een hersenbloeding of dementie. Zonder levenstestament is voor uw naasten een gang naar de rechter noodzakelijk om uw belangen te kunnen behartigen. Een levenstestament geldt tijdens het leven en stopt bij overlijden. Dat is anders dan een testament dat juist gaat over wat er ná het overlijden moet gebeuren met de nalatenschap.

Inleiding

Als u net als ongeveer 1 miljoen Nederlanders een levenstestament heeft dan kunt u dit artikel overslaan. Als u – onterecht overigens – meent dat met een testament ook zaken geregeld zijn die vóór het moment van overlijden van belang zijn, dan is het goed om nog even verder te lezen. Dit artikel is hooguit bedoeld als aanzet om na te denken over wat u geregeld wil hebben en door wie. Of een levenstestament voor u nuttig is en wat u daarin zou willen opnemen hangt van uw persoonlijke situatie af. Op het internet zijn diverse checklists te vinden die inzicht geven in welke wensen u vervuld zou willen zien en welke keuzes u daarvoor kunt maken.¹

Testament versus levenstestament

Ongeveer 40% van de Nederlanders heeft een testament waarin wordt vastgelegd wat er na overlijden moet gebeuren met de erfenis. Echter wat u regelt voor de periode daarvoor is minstens zo belangrijk, want met een testament regelt u namelijk niet uw belangen op persoonlijk, financieel of medisch gebied in de tijd vóór overlijden. In een levenstestament legt u vast wie namens u uw belangen behartigt en hierover beslissingen mag nemen. Deze persoon of personen worden ‘gevolmachtigden’ genoemd.

Over welke belangen gaat het dan?

Het kan om een veelheid van zaken gaan die overigens per persoon kunnen verschillen. Bij financiële belangen kan gedacht worden aan zaken zoals, wie mag het huis verkopen? Wat te doen met de auto? Wie beheert een eventueel vermogen. Wie betaalt namens u de rekeningen? Mogen er schenkingen gedaan worden? Er kunnen persoonlijke zaken spelen, zoals de zorg voor een huisdier, of wat moet er gebeuren met de inboedel als u opgenomen wordt in een verpleeghuis. Wat te doen met de door de jaren heen verzamelde souvenirs? Of met eerdere erfstukken? Wat wilt u dat er bijvoorbeeld met de fotoboeken wordt gedaan? Maar ook persoonlijke wensen rond de uitvaart kunnen in een levenstestament worden opgenomen. Bij medische belangen moet u denken aan een wilsverklaring: wilt u zo lang mogelijk behandeld worden of zijn er grenzen aan wat u wilt? Wilt u een behandelverbod als zich specifieke medische situaties voordoen, of juist niet? Wilt u een verzoek doen tot euthanasie als lijden ondragelijk wordt of uitzichtloos is?² Het kunnen vast nog legio andere vragen zijn. Het bijzondere van het levenstestament is dat u het zo uitgebreid kunt maken als u zelf wilt.

Gevolmachtigden

U kiest zelf wie namens u beslissingen mag nemen. In een levenstestament staan in de meeste gevallen twee volmachten: één voor zakelijke belangen en één voor uw medische en persoonlijke zaken. In een levenstestament kan ook geregeld worden dat de gevolmachtigde(n) beperkt worden in waar zij over mogen beslissen en of zij verantwoording moeten afleggen. De volmachtgever kan hiervoor ook een toezichthouder benoemen. Juridisch zijn er nogal wat varianten mogelijk.

Wilsonbekwaamheid

Als u zelf geen beslissingen meer kunt nemen over uw wensen en keuzes, dan zal er veelal sprake zijn van wilsonbekwaamheid. In die situatie is het van het groot belang dat u erop moet kunnen vertrouwen dat degene die u een volmacht heeft gegeven uw belangen op goede wijze behartigt. Het is aan u om na te denken over wie u geschikt acht om gevolmachtigde te zijn. Moet dat één persoon zijn of meerdere. Moet de gevolmachtigde rekening en verantwoording afleggen, en zo ja aan wie?

Uiteindelijk gaat het om het behoud van de eigen regie

Wat is het belang van een levenstestament?

Zoals reeds genoemd, in een levenstestament legt u uw wensen en keuzes vast op financieel, persoonlijk en medisch gebied. Uiteindelijk gaat het om het behoud van de eigen regie: u bepaalt wie, welke beslissingen mag nemen. Als een levenstestament is opgesteld, dan hoeft een rechter bij wilsonbekwaamheid zaken niet te toetsen. Zonder levenstestament kan de rechtbank uw vermogen onder bewind van een bewindvoerder stellen en/of een mentor aanstellen om te beslissen over medische en persoonlijke aangelegenheden. En de meest verstrekkende maatregel is het onder curatele stellen bij handelingsonbekwaamheid, waarbij alle zaken afgehandeld worden door de curator. Bij een levenstestament is dat niet aan de orde, want u beslist u via uw gevolmachtigde( n). Moet ik voor een levenstestament naar de notaris? Stikt genomen niet. U bepaalt zelf hoe u vormgeeft aan een levenstestament. Maar, instanties willen, zeker als het gaat om financiële zaken, zeker weten dat u een of meerdere personen een volmacht hebt gegeven en of daar nog specifieke voorwaarden aan verbonden zijn. Met een notariële akte wordt dat bewezen. Voordeel van de gang naar de notaris is dat deze vaststelt dat u wilsbekwaam bent voordat het levenstestament opgemaakt wordt en bij u verifieert of dat wat in het levenstestament is opgenomen, is wat u wenst. Is sommige gevallen is ook wettelijk een notariële akte nodig, zoals bij een hypothecaire geldlening.

Kan ik een levenstestament aanpassen?

Het antwoord is ja. Een levenstestament kan zolang u wilsbekwaam bent veranderd worden. Misschien wilt u een andere persoon volmachten, wellicht zijn uw wensen en keuzes veranderd? Als er een notariële akte is opgesteld dan is het verstandig om dit ook weer notarieel vast te leggen.

Levenstestament en medische wilsverklaringen

Als u in het levenstestament wilsverklaringen hebt opgenomen over medische wensen, bijvoorbeeld over euthanasie dan is het belangrijk dat u dat met uw huisarts bespreekt en dat het bij de huisarts bekend is wie u als gevolmachtigde hebt aangewezen. Uiteraard moet uw gevolmachtigde bekend zijn met wat u onder bepaalde omstandigheden wel of niet wilt. Medische wensen, bijvoorbeeld omtrent euthanasie, kunt u direct en rechtsgeldig vast laten leggen bij de huisarts in uw medisch dossier. Let wel: het is niet zo dat wat in een medische volmacht is vastgelegd per definitie door de behandeld arts wordt toegepast. Dat geldt met name voor euthanasie. Volgens de wet heeft niemand recht op euthanasie. Een arts mag dus ook een vraag om euthanasie weigeren.³ Een voorbeeld van een medische volmacht (ook wel medische procuratie genoemd) is te vinden en te downloaden op de website huisarts.nl. Dit document kan u aan uw behandelend arts geven om toe te voegen aan uw medisch dossier.

Tot slot

Zoals in de inleiding aangegeven, is dit artikel is bedoeld als aanzet om na te denken of een levenstestament voor u nuttig is. Het is geenszins bedoeld als leidraad. Daar is de materie te complex voor. Het is weliswaar ingewikkeld om te bedenken voor welke situaties u zaken wilt regelen en wie dat namens u mag doen, maar er is voldoende documentatie beschikbaar voor een goede oriëntatie als mogelijke voorbereiding voor het opstellen van een levenstestament. Aan u de keuze.

¹ Bijvoorbeeld Checklist levenstestament, Koninklijke Notariële Broederschap, www. notaris.nl

² KVEO, Mededelingenblad juni 2020, Wensen en grenzen van medische behandelingen.

³ Rijksoverheid.nl> Home> Onderwerpen> Levenseinde en euthanasie