Het eerste kwartaal van 2026 zit er alweer bijna op. Nederland heeft inmiddels een nieuwe regering onder leiding van premier Rob Jetten en een nieuw coalitieakkoord, dat wordt gesteund door een minderheid gevormd door D66, VVD en CDA. Ik denk dat er weinig valt op te merken over de voortvarendheid en het enthousiasme van de formatie, maar gaat het werken? En vooral: brengt de formatie ons in deze roerige tijden de zo noodzakelijke stabiliteit?

De internationale omgeving lijkt steeds minder op een stabiele orde onder Amerikaans leiderschap. Het ooit hechte trans-Atlantische bondgenootschap tussen de Verenigde Staten, Canada en Europa vertoont steeds meer scheuren. Spanningen tussen Washington en Ottawa, de discussie over Groenland, de afnemende Amerikaanse bereidheid om Oekraïne onvoorwaardelijk te steunen, het openlijk zaaien van twijfel over artikel 5 van de NAVO en het eenzijdige besluit om 5.000 militairen uit Duitsland terug te trekken, drijven de twee continenten verder uit elkaar.

Ook in het Midden-Oosten stapelen de spanningen zich op. De aanhoudende Israëlische operaties op de Westelijke Jordaanoever, in Gaza en in Zuid-Libanon roepen grote vragen op over proportionaliteit, humanitair recht en de geloofwaardigheid van de internationale rechtsorde. Ook hier was meer druk vanuit Washington op zijn plaats geweest. Daar kwam recent de internationale verontwaardiging bij over de onderschepping van de Global Sumud Flotilla in internationale wateren en de arrestatie van opvarenden. Juist de wijze waarop dit gebeurde, versterkte opnieuw de indruk dat internationaal gedeelde waarden en normen steeds makkelijker terzijde worden geschoven.

Daarbovenop kwam de Amerikaanse militaire escalatie richting Iran, zonder zichtbaar voorafgaand overleg met bondgenoten en zonder overtuigend geformuleerde politieke einddoelen. Internationaal bestaat brede afkeer van de manier waarop het Iraanse regime omgaat met mensenrechten. Ook over de Iraanse steun aan gewapende milities zoals Hezbollah en het risico op verdere nucleaire proliferatie bestaan grote zorgen. Maar juist daarom maakt het des te meer uit hoe tegen zo’n regime wordt opgetreden. Wanneer militair ingrijpen plaatsvindt zonder duidelijke strategie en zonder diplomatieke inbedding, ondermijnt dat het vertrouwen van bondgenoten. Ook de harde Amerikaanse opstelling tegenover Cuba en Venezuela bevestigt dat Washington steeds nadrukkelijker als ‘einzelgänger’ opereert en tegelijk minder voorspelbaar wordt voor partners.

Tegen deze achtergrond oogt Europa allerminst stabiel. De politieke omwenteling in Hongarije, waar Péter Magyar inmiddels Viktor Orbán is opgevolgd, kan op termijn bijdragen aan meer Europese samenhang. Of die pro-Europese dynamiek ook Slowakije bereikt, is vooralsnog onzeker. Tegelijk blijven de spanningen groot. In Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is de politieke situatie broos, in Duitsland staat bondskanselier Merz onder binnenlandse druk en ook Nederland wordt geleid door een minderheidsregering die moeite heeft haar ambities om te zetten in bestuurlijke slagkracht. Die politieke versnippering verzwakt de Europese weerbaarheid, juist op het moment dat de externe militaire en geopolitieke druk toeneemt.

Nuchterheid, geopolitiek besef en bestuurlijke vastheid zijn geen luxe, maar noodzaak

In dat krachtenveld lijkt China vooralsnog de lachende derde. De diplomatieke aandacht die Beijing achtereenvolgens van Trump en Poetin ontvangt, vormt een teken dat de wereldorde in beweging is en dat het einde van het tijdperk van vanzelfsprekend Amerikaans unilateralisme in zicht komt. Voor Nederland betekent dit dat het strategisch wendbaarder moet blijven: hechter in Europa waar dat kan, maar tegelijk met oog voor nieuwe partnerschappen. De recente verdieping van de relatie met India, inmiddels expliciet vormgegeven in een strategisch partnerschap, past in dat beeld. In een tijd van verschuivende machtsverhoudingen zijn nuchterheid, geopolitiek besef en bestuurlijke vastheid geen luxe, maar noodzaak.

Wie op rustiger vaarwater hoopt, zal waarschijnlijk nog wat geduld moeten hebben.